Christine Tohmé'nin küratörlüğündeki 18. İstanbul Bienali, "Üç Ayaklı Kedi" başlığıyla 20 Eylül 2025'te açıldı ve 23 Kasım'a kadar sürdü. Sergiler Beyoğlu ile Karaköy arasında birbirine yürüme mesafesindeki sekiz mekâna yayılmıştı ve giriş ücretsizdi. Katılımcı listesinde otuzdan fazla ülkeden 47 sanatçı vardı. Bienali her zamanki gibi İKSV düzenledi; ana destekçi yine Koç Holding'di.
Bienalin en dikkat çekici özelliği yapısıydı. Tohmé, bienali 2025'ten 2027'ye uzanan ve üç aşamada gerçekleşecek bir program olarak tasarladı. Küratör bu yapıyı bir kedi imgesiyle anlatıyor: zamana yayılan, esneyip gerinen, konuşmalardan ve gündelik haber akışından beslenen bir ritim (İKSV'nin yayımladığı küratöryel metin, 2025). İlk aşama bir sergi ve kamusal programdan oluşuyordu. 2026'daki ikinci aşamanın bir akademi kurmaya ve yerel inisiyatiflerle ortak bir program geliştirmeye odaklanması planlanıyordu.
Tohmé, Beyrut'taki bağımsız sanat kurumu Ashkal Alwan'ın kurucusu. Bu deneyim, bienali yerel sanat ortamıyla uzun soluklu bir ilişki olarak kurma yaklaşımında belirleyici görünüyor. İlk aşamanın temaları "kendini koruma" ve "gelecek olasılıkları" olarak açıklandı. Tohmé'nin çerçeve metni, yıkımdan geriye kalanla yeniden bir şey kurma ve hasarı onarma olasılığı üzerinde duruyordu.
İstanbul Bienali Direktörü Kevser Güler de sergideki işleri, hayatta kalmanın, direnmenin ve insanların birbirine sahip çıkmasının farklı biçimlerini gösteren çalışmalar olarak tanıttı. T24'te Serfiraz Ergun'un aktardığına göre Güler, yaşanan olayların bedende bıraktığı izlerden de söz etti.
"Kendini koruma" teması, figür üzerine düşünen biri için doğrudan bir beden meselesine işaret ediyor. Koruma, her şeyden önce bir bedenin korunmasıdır. Savaş, göç ve şiddetin gündemde olduğu bir dönemde, bienalin bu temayı seçmesi bir tesadüf sayılamaz. Bununla birlikte, bu yazı sergideki tek tek eserlerin figüratif içerik taşıyıp taşımadığına dair ayrıntılı bir değerlendirme sunmuyor; bunun için eserlerin tek tek incelenmesi gerekir.
Üç yıla yayılan model, bienal formatına yönelik uzun süredir dile getirilen bir eleştiriye yanıt olarak okunabilir. Bienaller genellikle birkaç ay süren, uluslararası bir sanat turizmi için düzenlenen ve ardından kente kalıcı bir iz bırakmayan olaylar olarak eleştirilir. Tohmé'nin modeli bu döngüyü kırmayı hedefliyor. Modelin başarısı, önümüzdeki iki yıldaki ayakların nasıl gerçekleşeceğine bağlı olacak.
---
Kaynaklar: İKSV (15 Eylül 2025); Medyascope (3 Mart 2025); T24, Serfiraz Ergun (20 Eylül 2025).