New York'taki Modern Sanat Müzesi (MoMA), 10 Kasım 2025–11 Nisan 2026 tarihleri arasında "Wifredo Lam: When I Don't Sleep, I Dream" başlıklı bir retrospektif düzenledi. Kübalı ressam Wifredo Lam (1902–1982), 20. yüzyıl modernizminin Avrupa merkezli anlatısında uzun süre kenarda kalmış isimlerden biriydi.
Lam, Küba'da Çinli bir baba ve Afrika, Avrupa ve yerli kökenleri olan bir annenin çocuğu olarak doğdu. 1923'te İspanya'ya gitti, İspanya İç Savaşı'nda Cumhuriyetçilerin yanında yer aldı, 1938'de Paris'e geçti. Paris'te Picasso ile tanıştı ve Gerçeküstücülerle yakın ilişki kurdu. 1941'de Avrupa'daki savaştan kaçarak Karayipler'e döndü.
Lam'ın en bilinen eseri, 1943 tarihli "La Jungla" (Orman) adlı büyük resimdir ve MoMA'nın koleksiyonunda bulunur. Resimde, şeker kamışı sapları arasında, maske gibi yüzlere, uzun uzuvlara ve hayvan özelliklerine sahip melez figürler yer alır. Bu figürler, Afro-Küba dini Santería'nın ruhlarını ve Kübizmin parçalanmış bedenlerini bir arada taşır.
Lam'ın figürlerinin sanat tarihindeki yeri, 20. yüzyıl modernizminin "primitivizm" ile ilişkisi açısından önemli. Picasso ve Avrupalı modernistler, Afrika maskelerini ve heykellerini biçimsel bir kaynak olarak kullandı. Bu kullanım, eserlerin kendi kültürel bağlamlarından koparılması anlamına geliyordu. Lam ise bu imgeleri kendi kültürel mirasının bir parçası olarak ele aldı. Onun figürleri, Avrupa modernizminin ödünç aldığı biçimlerin kaynağından konuşan bir ressamın figürleriydi.
Bu okuma, son yıllarda sömürge sonrası sanat tarihi yazımında giderek yaygınlaşıyor. Eleştirmen ve kuramcılar, Lam'ı Avrupa modernizminin sınırlarını genişleten ve yeniden tanımlayan bir sanatçı olarak konumlandırıyor. Bu yeniden konumlandırma, Batı dışı modernizmleri kendi koşulları içinde değerlendirmeye yönelik daha geniş bir akımın parçası.
2026 Venedik Bienali'nde Wangechi Mutu ve Nicholas Hlobo gibi sanatçıların melez figürleri öne çıkacaktı. Lam'ın "La Jungla"sı, bu çağdaş melez figürlerin tarihsel bir öncülü olarak okunabilir. Bu bağlantı bir yorumdur; iki dönem arasındaki doğrudan etkileşim ayrıca belgelenmelidir.
---
Kaynaklar: MoMA basın sayfası, "Wifredo Lam: When I Don't Sleep, I Dream"; Wikipedia, "2025 in art".