İskoç ressam Jack Vettriano, 1 Mart 2025'te 73 yaşında öldü. BBC ölüm haberini 3 Mart'ta duyurdu. Vettriano'nun en bilinen eseri, 1992 tarihli "The Singing Butler". Resimde, rüzgârlı bir sahilde dans eden bir çift ve onlara şemsiye tutan bir uşak ile bir hizmetçi görülür.
"The Singing Butler" 2004'te Sotheby's'te yaklaşık 750 bin sterline satıldı ve bu, o dönemde bir İskoç resmi için rekor sayıldı. Resmin reprodüksiyonları, posterleri ve kartpostalları ise milyonlarca adet sattı. Vettriano, bu satışlardan telif geliri elde eden en başarılı çağdaş ressamlar arasında yer aldı.
Eleştirel çevreler ise Vettriano'ya uzun süre mesafeli durdu. İskoçya Ulusal Galerileri, onun eserlerini koleksiyona almaması nedeniyle yıllarca eleştirildi. Eleştirmenler onun resimlerini klişe, sinematik ve yüzeysel buldu. Vettriano'nun resmi akademik eğitimi yoktu. Kendi kendine resim öğrenmişti ve bu durum, sanat kurumlarıyla ilişkisini de etkiledi.
Vettriano örneği, figüratif resmin iki farklı değer sistemi arasında nasıl bölündüğünü gösteriyor. Bir sistemde değer, eleştirel söylem, müze edinimi ve sanat tarihine katkı üzerinden ölçülür. Diğerinde ise değer, geniş bir kitlenin duygusal tepkisi ve ticari başarı üzerinden belirlenir. Bu iki sistem nadiren örtüşür. Norman Rockwell, Thomas Kinkade ve Vettriano, ikinci sistemde büyük başarı elde edip birincisinde uzun süre küçümsenen isimlerdir.
Bu ayrımı savunanlar, halk beğenisinin tanıdık olanı ödüllendirdiğini, eleştirinin ise yeni ve zor olanı korumak zorunda olduğunu ileri sürer. Karşı görüş, eleştirel beğeninin de kendi tanıdık kalıplarına sahip olduğunu ve belirli bir sınıfın zevkini evrensel ölçüt gibi sunduğunu savunur. Pierre Bourdieu'nun 1979 tarihli "La Distinction" çalışması, estetik yargının toplumsal konumla ilişkisini inceleyen en bilinen metinlerden biridir.
Vettriano'nun resimlerinde figürler çoğunlukla yüzsüzdür ya da yüzleri gölgededir. Kadınlar ve erkekler bir sahne içinde, bir anlatının parçası olarak durur. Bu yaklaşım, izleyicinin kendini figürün yerine koymasını kolaylaştırır. Resmin popülerliğinin bir kısmı buradan kaynaklanıyor olabilir. Bu bir yorumdur, sistematik bir araştırmaya dayanmaz.
---
Kaynaklar: BBC News (3 Mart 2025); Pierre Bourdieu, La Distinction: Critique sociale du jugement (1979).