Kamerun doğumlu İsviçreli küratör Koyo Kouoh, 10 Mayıs 2025'te 57 yaşında öldü. Kouoh, Güney Afrika'nın Cape Town kentindeki Zeitz MOCAA'nın direktörüydü ve 2024'te 61. Venedik Bienali'nin (2026) sanat direktörü olarak atanmıştı. Bu göreve seçilen ilk Afrikalı kadındı.
Ölüm, bienalin açılışından bir yıldan fazla önce gerçekleşti. Artnet'in 27 Mayıs 2025 tarihli haberine göre bienal yönetimi, Kouoh'un yaratıcı vizyonuyla devam etme kararı aldı. Kouoh başlığı, sanatçı listesini, kuramsal çerçeveyi ve mekân düzenini belirlemişti. Serginin başlığı "In Minor Keys" olarak açıklandı.
Kouoh'un kariyeri, Batı merkezli sanat kurumlarının Afrika'ya bakışını değiştirmeye yönelik uzun bir çabanın parçasıydı. 2008'de Dakar'da kurduğu RAW Material Company, bir sanat merkezi, arşiv ve eğitim programı olarak çalışıyordu. Zeitz MOCAA'nın direktörlüğüne getirildiğinde müze, kuruluş döneminin ardından ciddi bir kurumsal krizden geçiyordu. Kouoh bu dönemde müzenin programını Afrika ve diaspora sanatçılarına odakladı.
Bir küratörün ölümünden sonra onun tasarladığı bir serginin gerçekleştirilmesi, küratöryel yazarlık üzerine ilginç sorular doğurur. Bir sergi, bir sanatçı listesinden ve bir kavramsal çerçeveden ibaret değildir. Eserlerin yerleştirilmesi, duvar metinleri, ışık, geçişler ve son dakikada verilen sayısız karar, bir sergiyi oluşturur. Bu kararların başkaları tarafından verilmesi, sergiyi kaçınılmaz olarak farklılaştırır.
Bienalin bu durumu açıkça kabul etmesi ve Kouoh'un seçtiği ekibe işi devretmesi, kurumsal bir sadakat jesti olarak görülebilir. Karşı bir görüş, yeni bir küratör atanmasının hem daha dürüst hem de daha tutarlı bir sergi sağlayacağını savunabilirdi. Bienal ilk yolu seçti.
Sergi Mayıs 2026'da açıldığında, Maria Magdalena Campos-Pons'un Kouoh'u Toni Morrison ile birlikte resmettiği bir portre, sergide yer aldı. Küratör, kendi sergisinin içinde bir figür olarak göründü. Portrenin en eski işlevlerinden biri olan yokluğu telafi etme, bu kez kurumsal bir bağlamda yeniden işlevini buldu.
---
Kaynaklar: Artnet News, Vivienne Chow (27 Mayıs 2025); LFM (10 Mayıs 2025); The Art Newspaper (8 Mayıs 2026).