Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 28 Ocak 2025'te Louvre'da, Mona Lisa'nın önünde yaptığı konuşmada "Louvre Nouvelle Renaissance" adını verdiği bir yenileme projesini açıkladı. Proje, müzenin doğu cephesinde yeni bir giriş ve Cour Carrée'nin altında yeni salonlar öngörüyor. Mona Lisa bu salonlardan birine, ayrı biletle girilen bağımsız bir alana taşınacak. Hedef tarih 2031. Projenin maliyeti 700–800 milyon avro olarak tahmin ediliyor.
Bu açıklama, Louvre Başkanı Laurence des Cars'ın Ocak başında Kültür Bakanı'na yazdığı ve kısa süre sonra basına sızan mektubun ardından geldi. Des Cars mektupta binanın yıprandığını, çatıdan su aldığını, iç sıcaklığın kontrol edilemediğini ve ziyaretçi yoğunluğunun eserleri riske attığını anlatıyordu. Müzenin 1980'lerdeki son büyük yenilemesi yılda yaklaşık 4 milyon ziyaretçiye göre tasarlanmıştı. Louvre 2024'te dokuz milyona yakın ziyaretçi ağırladı.
Mona Lisa'nın ayrı bir odaya alınması, bir portrenin bir müzenin içinde kendi başına bir müzeye dönüşmesi anlamına geliyor. Tablo bugün Salle des États'da, koruyucu camın arkasında ve önünde telefonlarını kaldırmış kalabalıklarla birlikte görülüyor. AP'nin haberi, bu yoğunluk yüzünden aynı salondaki Tiziano ve Veronese tablolarının ziyaretçilerin gözünden kaçtığını hatırlatıyordu.
Bu durumun sanat tarihi açısından ilginç bir yanı var. Mona Lisa'nın bugünkü şöhreti, resmin kendi niteliklerinden çok 1911'deki hırsızlık, 20. yüzyıl boyunca yapılan sayısız reprodüksiyon, Marcel Duchamp'ın 1919 tarihli bıyıklı parodisi "L.H.O.O.Q." ve kitle kültüründeki dolaşımıyla oluştu. Ziyaretçilerin önemli bir kısmı için amaç, resmi gördüklerini belgelemek. Bu durumda portre, bir bakış nesnesinden bir tanıklık nesnesine dönüşmüş durumda.
Ayrı oda kararı bu dönüşümü kabul eden ve yöneten bir tercih olarak okunabilir. Kalabalık, müzenin geri kalanından yalıtılıyor. Karşı görüşe göre ayrı bilet uygulaması, resme erişimi ekonomik bir eşiğe bağlıyor ve Mona Lisa'yı müze bağlamından koparıp tek başına bir gösteri nesnesine çeviriyor. Eleştirmen Didier Rykner ise NPR'a verdiği demeçte projeyi kısmen siyasi bir hamle olarak değerlendirdi.
Portre üzerine düşünen biri için soru şu: bir yüz, yüz milyonlarca kez çoğaltıldıktan sonra hâlâ bakılabilir mi? Ayrı oda belki kalabalığı düzenler. Kalabalığın neye baktığı sorusunu çözmez.
---
Kaynaklar: NPR (28 Ocak 2025); AP (28 Ocak 2025); The Brussels Times (28 Ocak 2025).