Yayoi Kusama 14 Ağustos 2026'da Tokyo'da bir hastanede 97 yaşında öldü. Temsilcisi David Zwirner'ın açıklamasına göre ölüm nedeni çoklu organ yetmezliğiydi. Resmî açıklama, sanatçının son günlerine kadar fırçayı elinden bırakmadığını belirtiyordu.
Kusama genellikle puantiyeleri, balkabakları ve aynalı odalarıyla anılır. Figüratif resim üzerine düşünen biri için daha ilginç olan, 1960'ların New York'unda gerçekleştirdiği performanslardır. Sanatçı o yıllarda insanların çıplak bedenlerine doğrudan boya ile noktalar çiziyordu. Nokta burada süs olmaktan çıkar ve bedenin sınırını silen bir işarete dönüşür. Figür vardır ama bireysel hatları eriyip gider.
Aynı mantık sonsuzluk odalarında izleyiciye aktarılır. Karanlık bir odada çoğalan ışıklar ve aynalar arasında duran ziyaretçi, eserin figürü hâline gelir. Bu durum, portrenin yüzyıllardır koruduğu ayrımı bozar: bakan ile bakılan aynı kişidir. Sosyal medya çağında bu odaların fotoğraf çekmek için ziyaret edilen mekânlara dönüşmesi, Kusama'nın erimeyi hedefleyen düşüncesini bireysel görünürlüğün aracına çevirdi. Bu dönüşüm eleştirmenlerin sık başvurduğu bir paradokstur.
Kusama 1970'lerin başında Japonya'ya döndü ve kendi isteğiyle bir psikiyatri kurumuna yerleşti. Hayatının geri kalanını orada geçirdi, karşı sokaktaki atölyesinde çalıştı. Sanatçının kendi anlatımında sanat, zorunlu bir iç ihtiyaçtı. Biyografi ile eser arasındaki bu bağ, Kusama okumalarında kolayca romantize edilir. Yöntemsel açıdan dikkat edilmesi gereken nokta, psikiyatrik geçmişi eserin tek açıklayıcı anahtarı hâline getirmemektir.
Ölümün ardından sanatçının otobiyografisindeki bazı ırkçı ifadeler yeniden gündeme geldi. Kusama bu ifadeler için 2023'te kamuoyu önünde özür dilemişti. Bir sanatçının tarihsel değerlendirmesi, bu tür kayıtların da hesaba katılmasını gerektirir; özrün kendisi de bu kaydın parçasıdır.
Kusama'nın ardından sorulacak soru şudur: Bedeni noktalarla silmeye çalışan bir sanat, bugün en çok kişisel görüntü üretimine hizmet eden mekânlara dönüştüğünde, eserin anlamı kimin elinde kalır? Sanatçının mı, kurumun mu, yoksa odaya girip telefonunu kaldıran ziyaretçinin mi?
Kaynaklar: David Zwirner / Ota Fine Arts resmî açıklamaları (26 Ağustos 2026); The Guardian (26 Ağustos 2026); Kyodo News (27 Ağustos 2026).