2025, figüratif resim açısından birbirine zıt yönlere çeken olaylarla geçti. Bu yazı, yıl boyunca bu dizide ele alınan gelişmeleri tek bir çerçevede görmeye çalışıyor.
Yılın ilk ayı bir kayıpla başladı. Los Angeles yangınlarında Christina Quarles gibi figüratif ressamlar evlerini ve atölyelerini, Alec Egan gibi ressamlar ise sergilemeye hazırlandıkları tuvallerini kaybetti. Aynı ay Louvre, Mona Lisa'nın ayrı bir odaya taşınacağını açıkladı. Biri tek nüsha bir resmin fiziksel kırılganlığını, diğeri milyonlarca kez çoğaltılmış bir portrenin kalabalık yönetimini gösteriyordu.
Mart ayında GPT-4o'nun görüntü üretimi, milyonlarca yüzü Studio Ghibli üslubuna dönüştürdü. Bu olay, bir sanatçının yıllar içinde geliştirdiği üslubun bir filtreye indirgenebileceğini gösterdi. Aynı dönemde Christie's'in ilk yapay zekâ müzayedesi, 6.500'e yakın imzalı bir protestoya rağmen gerçekleşti.
Haziran'da, İstanbul'da AKM'de düzenlenen IDAF'25'te, PersonA adlı yerleştirmemle yüz tanıma teknolojisini ters yönde kullanmayı denedim: yüzleri ayırmak yerine birleştirmek. Temmuz ve Ağustos aylarında ise ABD'de portre ve müze arasındaki ilişki siyasal bir gündeme dönüştü. Amy Sherald'ın Ulusal Portre Galerisi'nden sergisini çekmesi ve Beyaz Saray'ın Smithsonian incelemesi, bir portre galerisinin duvarlarında kimin yer alacağı sorusunu kamusal bir tartışmaya taşıdı.
Sonbahar büyük kurumsal sergilerle geçti. Royal Academy'deki Kerry James Marshall retrospektifi, tarih resmini Siyah figürlerle yeniden kurdu. Fondation Louis Vuitton'daki Richter retrospektifi, bulanık fotoresimlerin bugünkü anlamını tartışmaya açtı. İstanbul'da 18. İstanbul Bienali, "kendini koruma" temasını üç yıla yayılan bir modelle ele aldı.
Kasım ayında ise piyasa, figüratif resmin en üst katmanında iki rekor gördü. Klimt'in "Elisabeth Lederer Portresi" 236,4 milyon dolara, Frida Kahlo'nun "Rüya (Yatak)" adlı otoportresi 54,7 milyon dolara satıldı. İki rekor da bir yüze, bir kadın figürüne verilmiş fiyatlardı.
Bu olayları bir araya getiren ortak bir eğilim bulmak cazip, ama yöntemsel olarak riskli. Bir yıl içindeki olaylar, farklı nedenlere, farklı aktörlere ve farklı coğrafyalara bağlıdır. Yine de bir soru yıl boyunca farklı biçimlerde tekrar etti: bir yüz, kimin kontrolünde? Bir ressamın mı, bir müzenin mi, bir algoritmanın mı, bir piyasanın mı, yoksa resmedilen kişinin kendisinin mi? Bu soru, figüratif resmin en eski sorusu. 2025'te bu soru, yeni teknolojiler ve yeni siyasal koşullarla yeniden soruldu.
---
Kaynaklar: Bu dizideki önceki yazılar ve orada belirtilen kaynaklar.