7 Kasım 2024'te Sotheby's'in çevrimiçi dijital sanat müzayedesinde, insansı bir robotun yaptığı bir resim ilk kez satışa çıktı ve 1.084.800 dolara alıcı buldu. Eser, İngiliz matematikçi Alan Turing'in yaklaşık 2,2 metre yüksekliğindeki portresiydi ve "A.I. God" başlığını taşıyordu. Müzayede evinin tahmini 120–180 bin dolar arasındaydı. Fortune'un aktardığı AFP haberine göre resim, tahminin çok üzerinde bir fiyata ulaştı.
Ai-Da, galeri sahibi Aidan Meller'ın girişimiyle 2019'da geliştirilen bir robot. Adını, ilk bilgisayar programcısı sayılan Ada Lovelace'tan alıyor. Kadın görünümünde tasarlanan robotun gözlerinde kameralar, kollarında fırça tutabilen mekanik eller var. Ai-Da, yapay zekâ destekli bir sistemle gördüğü görüntüyü yorumluyor ve resmin katmanlarını oluşturuyor. Turing portresi, Mayıs 2024'te Cenevre'deki Birleşmiş Milletler "AI for Good" zirvesinde sergilenen beş panellik bir dizinin parçasıydı; dizide Ada Lovelace'ın bir portresi ve robotun kendi otoportresi de yer alıyordu.
Robot portrede yazarlık sorunu
Satış, portre üzerine düşünen biri için birkaç iç içe soru doğuruyor. Birincisi yazarlıkla ilgili: bu resmi kim yaptı? Konu, üslup, renk ve kompozisyon üzerine kararlar, Ai-Da'nın çevresindeki insan ekibiyle yapılan konuşmalarda verildi. Robot, bu yönlendirmeler doğrultusunda boyayı tuvale uyguladı. Eser Sotheby's kataloğunda Ai-Da adıyla yer aldı, ama bir antika dergisinin haberi yazarlığı parantez içinde Aidan Meller'a da bağladı. Yazarlık, bir insan ekibi, bir yazılım ve mekanik bir kol arasında dağılmış durumda.
İkinci soru portrenin doğasıyla ilgili. Portre geleneğinde ressam ile model arasında bir karşılaşma vardır. Turing 1954'te öldü; Ai-Da onu fotoğraflardan resmetti. Ölmüş birinin fotoğraftan resmedilmesi portre tarihinde yaygındır. Farklı olan, bu kez fotoğrafa bakan gözün bir kamera, fotoğrafı yorumlayan zihnin bir algoritma olması. Portrenin temelindeki bakış ilişkisi burada iki makine arasında kuruluyor: fotoğraf makinesi ile robotun kamerası.
Üçüncü soru ironiyle ilgili. Turing, 1950'de yayımladığı "Computing Machinery and Intelligence" makalesinde makinelerin düşünüp düşünemeyeceği sorusunu, bir makinenin insan gibi davranıp davranamayacağı sorusuna dönüştürmüştü. Bugün Turing testi olarak bilinen bu öneri, bir makinenin ürettiği şeyin insan ürünü sanılıp sanılmayacağını ölçer. Ai-Da'nın Turing portresi, bu testin sanat piyasasındaki bir uygulaması gibi okunabilir: alıcılar, bir makinenin yaptığı resim için bir insan ressamın eserine ödenebilecek bir fiyat ödedi.
Satış fiyatının sanatsal değer hakkında ne söylediği tartışmalı. Destekçiler, eserin yapay zekâ ile sanat arasındaki ilişkiyi düşünmeye zorlayan önemli bir kültürel belge olduğunu savunuyor. Eleştirenler ise fiyatın resmin niteliğinden çok "ilk" olmanın yarattığı ilgiden kaynaklandığını, piyasanın bir yeniliği ödüllendirdiğini ileri sürüyor.
Kaynaklar: Fortune / AFP (8 Kasım 2024); Antiques and the Arts Weekly (Kasım 2024); Designboom (Ekim 2024); Alan M. Turing, "Computing Machinery and Intelligence", Mind 59 (1950).