OpenAI, 25 Mart 2025'te GPT-4o modeline yerleşik görüntü üretimini tanıttı. Birkaç gün içinde sosyal medya, Studio Ghibli animasyonlarının üslubunda yeniden çizilmiş portrelerle doldu. İnsanlar kendi fotoğraflarını, aile fotoğraflarını, tarihî fotoğrafları ve internet memelerini bu üsluba dönüştürdü. OpenAI CEO'su Sam Altman, 27 Mart'ta talebin yoğunluğu nedeniyle kullanım sınırları getirileceğini duyurdu.
Akımın ironisi hemen fark edildi. Studio Ghibli'nin kurucularından Hayao Miyazaki, 2016'da kendisine gösterilen bir yapay zekâ animasyonu karşısında bunu "yaşamın kendisine bir hakaret" olarak nitelendirmişti (kaynak: Forbes, 27 Mart 2025, Miyazaki'nin sözlerini aktarırken). Bu sahne yıllardır yapay zekâ eleştirilerinde dolaşıyordu. Sidney Üniversitesi'nin konuya ilişkin yazısı, Miyazaki'nin akım hakkında sessiz kaldığını, ama yapay zekâya bakışının zaten bilindiğini not ediyordu.
Hukuk açısından mesele karmaşık. Telif sistemi somut eserleri korur; bir üslup ya da bir akım bu korumanın dışında kalır. Aksi hâlde bir kişi izlenimcilik gibi bütün bir resim dilini sahiplenebilir ve bu, başkalarının üretimini engellerdi. Sidney Üniversitesi'ndeki değerlendirmenin dikkat çektiği zorluk başka bir yerde: bazı üsluplar tek bir sanatçının ya da stüdyonun adıyla o kadar özdeşleşmiştir ki genel bir akımdan çok bir imzaya benzer. Ghibli üslubu bu ikinci gruba giriyor.
Figüratif sanat açısından akımın asıl ilginç yanı, portrenin bir filtreye dönüşmesi. Ghibli karakterleri iri gözleri, yumuşak hatları ve pastel renkleriyle tanınır. Bir fotoğrafın bu üsluba dönüştürülmesi, yüzün kendine özgü özelliklerini bir şablona uydurur. Herkesin yüzü aynı estetik kurallara göre yeniden çizilir. Sonuç, tanınabilir ama tekilliğini yitirmiş bir yüzdür.
Bu durum portre tarihinde tümüyle yeni değil. 18. yüzyılda saray ressamları da modellerini belirli bir idealleştirme kalıbına uyduruyordu. Farkı ölçek ve hız. Bir saray ressamı yılda birkaç düzine portre yapardı. Mart 2025'te birkaç gün içinde milyonlarca yüz aynı kalıptan geçti.
Akım, üslubun bir sanatçıya mı yoksa bir görsel dile mi ait olduğu sorusunu da yeniden gündeme getirdi. Bir üslup, onu yaratan sanatçının yıllar süren emeğinin ürünüdür. Aynı üslup bir yazılım tarafından saniyeler içinde uygulanabildiğinde, o emeğin değeri nasıl korunacak? Bu soruya hukuki ya da etik bir uzlaşıyla verilmiş bir yanıt henüz yok.
---
Kaynaklar: The University of Sydney / The Conversation (3 Nisan 2025); Forbes, Dani Di Placido (27 Mart 2025); Wikipedia, "GPT Image".